Τελευταία ενημέρωση: 19 Σεπτεμβρίου 2026
Βιολογικοί Παράγοντες: Είναι Επικίνδυνοι; Οφέλη και Παρενέργειες
Με μια ματιά
- ✓ Τι είναι; Πρωτεΐνες-φάρμακα που δρουν στοχευμένα σε ένα μόριο του ανοσοποιητικού, όχι συνολικά όπως η κορτιζόνη.
- ✓ Είναι επικίνδυνα; Έχουν κινδύνους, κυρίως λοιμώξεις, που ελέγχονται με εξετάσεις πριν την έναρξη και τακτική παρακολούθηση. Για σοβαρές παθήσεις το όφελος υπερτερεί.
- ✓ Σε σχέση με την κορτιζόνη; Αποφεύγουν τη σωρευτική βλάβη της χρόνιας κορτιζόνης, με διαφορετικό προφίλ κινδύνου.
- ✓ Είναι συμβατά με την ομοιοπαθητική; Ναι, ως συμπληρωματική αγωγή, ποτέ υποκατάστατο. Συνυπάρχουν καλύτερα από την κορτιζόνη. Η απόφαση και η δόση ανήκουν στον θεράποντα ειδικό.
⚕️ Ιατρική Προειδοποίηση: Οι πληροφορίες σε αυτή τη σελίδα έχουν εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική γνωμάτευση. Η απόφαση για την έναρξη, συνέχιση ή διακοπή βιολογικού παράγοντα λαμβάνεται από τον θεράποντα ειδικό ιατρό σας. Η κλασική ομοιοπαθητική λειτουργεί συμπληρωματικά και δεν αποτελεί λόγο για να αρνηθείτε τη θεραπεία που σας πρότεινε ο ειδικός.
Πολλοί ασθενείς που κάνουν ή σκέφτονται ομοιοπαθητική δέχονται πρόταση από τον ρευματολόγο, τον γαστρεντερολόγο ή τον δερματολόγο τους να ξεκινήσουν βιολογικό παράγοντα, και αναρωτιούνται πώς συνδυάζονται τα δύο. Η σελίδα εξηγεί τι είναι οι βιολογικοί παράγοντες, πώς σχετίζονται με την ομοιοπαθητική, και σας βοηθά να πάρετε την απόφαση με επίγνωση, μαζί με τον θεράποντα ιατρό σας.
Τι είναι οι Βιολογικοί Παράγοντες
Οι βιολογικοί παράγοντες είναι πρωτεΐνες, συνήθως μονοκλωνικά αντισώματα, που στοχεύουν ένα συγκεκριμένο μόριο του ανοσοποιητικού. Ανάλογα με τη νόσο, ο στόχος μπορεί να είναι ο παράγοντας TNF, η ιντερλευκίνη 17, η ιντερλευκίνη 23 ή τα Β-λεμφοκύτταρα. Χορηγούνται με ένεση ή ενδοφλέβια έγχυση.
Καταστέλλουν όλο το ανοσοποιητικό;
Όχι όπως ένα γενικό ανοσοκατασταλτικό ή η κορτιζόνη. Ο βιολογικός δρα σε ένα μόριο, άρα η επίδραση είναι στενότερη, όχι όμως μηδενική. Επειδή ορισμένοι στόχοι βοηθούν και στην άμυνα απέναντι σε λοιμώξεις, γίνεται έλεγχος πριν την έναρξη.
Η Εμπειρία του Ιατρείου
Η κλασική ομοιοπαθητική δεν αντικαθιστά τους βιολογικούς παράγοντες και δεν αποτελεί λόγο για να αρνηθείτε τη θεραπεία που σας πρότεινε ο ειδικός. Μπορεί, όπου κρίνεται σκόπιμο, να λειτουργήσει συμπληρωματικά, στηρίζοντας τη συνολική εικόνα και ορισμένα συνοδά συμπτώματα, σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.
Από την κλινική μου εμπειρία
Η άποψή μου: «Θεωρώ τους σημερινούς ασθενείς τυχερούς. Οι νεότεροι βιολογικοί παράγοντες όχι μόνο ελέγχουν καλύτερα τη νόσο με λιγότερη κορτιζόνη, αλλά συνυπάρχουν και πιο αρμονικά με την ομοιοπαθητική αγωγή.»
«Στα χρόνια που δουλεύω με ασθενείς υπό ανοσοτροποποιητική αγωγή, έχω διαπιστώσει ότι οι βιολογικοί παράγοντες συνυπάρχουν καλύτερα με την ομοιοπαθητική αγωγή απ’ ό,τι η κορτιζόνη. Ο λόγος, όπως τον αντιλαμβάνομαι στην πράξη, είναι ότι δεν καταστέλλουν όλες τις κυτταρικές σειρές του ανοσοποιητικού συνολικά, όπως κάνει η κορτιζόνη.
Στο παρελθόν, με τη μακροχρόνια κορτιζόνη συναντούσα συχνά δυσκολία: φαινόταν να μειώνει σε μεγάλο βαθμό τη δράση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων. Με τους βιολογικούς παράγοντες, από προσωπική εμπειρία, η επίδραση αυτή είναι πολύ μικρότερη, και με κατάλληλα εξατομικευμένα ομοιοπαθητικά σχήματα μπορούμε να συνδυάσουμε τη βιολογική αγωγή με την ομοιοπαθητική.»
Μπορώ να καθυστερήσω τον βιολογικό δοκιμάζοντας ομοιοπαθητική;
Όχι όταν η νόσος είναι ενεργή — εκεί ο βιολογικός ξεκινά άμεσα. Περιθώριο υπάρχει μόνο όταν ο ίδιος ο ειδικός κρίνει ότι δεν συντρέχει λόγος άμεσης έναρξης. Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις στο ιατρείο και η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Η αξιολόγηση της περίπτωσης γίνεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα ειδικό και ξεχωρίζει δύο σενάρια.
Όταν η νόσος είναι ενεργή ή επιθετική και υπάρχει κίνδυνος μόνιμης βλάβης, ο βιολογικός παράγοντας ξεκινά άμεσα και η ομοιοπαθητική τρέχει παράλληλα ως συμπληρωματική. Καμία καθυστέρηση δεν συνιστάται σε αυτές τις περιπτώσεις.
Όταν η νόσος και η κατάστασή σας το επιτρέπουν, υπάρχει περιθώριο να δοκιμαστεί πρώτα η ομοιοπαθητική αγωγή, με στενή παρακολούθηση και με έτοιμο το σχέδιο για βιολογικό αν χρειαστεί. Αυτό δεν σημαίνει υποκατάσταση αναγκαίας θεραπείας. Αφορά μόνο περιπτώσεις όπου ο ίδιος ο ειδικός κρίνει ότι υπάρχει περιθώριο χρόνου και δεν συντρέχει λόγος άμεσης έναρξης.
Πολύ συχνά ξεκινάμε μαζί. Στη συνέχεια, με βάση την κλινική πορεία και πάντα από τον θεράποντα ειδικό, η δόση του βιολογικού μπορεί να μειωθεί ή σπανιότερα να διακοπεί — αυτό το κρίνει η ίδια η πορεία της νόσου. Η ομοιοπαθητική δεν αντικαθιστά τον βιολογικό. Στόχος είναι ο καλύτερος δυνατός έλεγχος της νόσου με τη μικρότερη αναγκαία φαρμακευτική επιβάρυνση.
Πότε συνδυάζεται με ομοιοπαθητική
Στην πράξη, η συμπληρωματική ομοιοπαθητική αγωγή έχει καλύτερο περιθώριο όταν ο ασθενής βρίσκεται σε χαμηλή ή μέτρια δόση κορτικοστεροειδών. Ως γενική προσέγγιση, το ιατρείο αναλαμβάνει συμπληρωματικά περιστατικά που λαμβάνουν έως περίπου 20mg ισοδύναμου πρεδνιζολόνης την ημέρα.
Ενδεικτικά, το όριο αυτό αντιστοιχεί σε 20mg πρεδνιζολόνης (Prezolon), 16mg μεθυλπρεδνιζολόνης (Medrol) ή 3mg δεξαμεθαζόνης (Dexacort, Rexazon). Σε υψηλότερες δόσεις, προτεραιότητα έχει η σταθεροποίηση από τον θεράποντα ειδικό. Κάθε μείωση της κορτιζόνης γίνεται μόνο από εκείνον.
Βιολογικοί Παράγοντες και Κορτιζόνη
| Κορτιζόνη | Βιολογικοί | |
|---|---|---|
| Τρόπος δράσης | Ευρεία καταστολή, χωρίς εξειδίκευση | Στοχευμένη δράση σε ένα μόριο |
| Μακροχρόνια χρήση | Αθροιστική βλάβη: οστεοπόρωση, διαβήτης, υπέρταση, καταρράκτης | Αποφεύγει αυτή τη σωρευτική βλάβη |
| Κύριος κίνδυνος | Μεταβολικές και ορμονικές επιπλοκές | Λοιμώξεις, σπανιότερες αλλά σοβαρές |
Πρόκειται για διαφορετικό προφίλ κινδύνου. Σε χρόνια νόσο που χρειάζεται μακροχρόνιο έλεγχο, η ανταλλαγή είναι συχνά προς όφελος του ασθενούς, με τον κατάλληλο έλεγχο και παρακολούθηση.
Γιατί Προτείνεται
- Όταν η νόσος δεν ελέγχεται με τα κλασικά φάρμακα ή χρειάζεται να αποφευχθεί η παρατεταμένη κορτιζόνη.
- Για να τεθεί υπό έλεγχο η φλεγμονή και να προληφθεί η μόνιμη βλάβη σε αρθρώσεις και όργανα.
Ποιοι Υπάρχουν Σήμερα
Κύριες κατηγορίες με φάρμακα που κυκλοφορούν στην Ελλάδα.
| Κατηγορία | Παραδείγματα | Κύριες νόσοι |
|---|---|---|
| Αντι-TNF | αδαλιμουμάμπη (Humira), ετανερσέπτη (Enbrel), ινφλιξιμάμπη (Remicade) | Ρευματοειδής και ψωριασική αρθρίτιδα, σπονδυλίτιδα, Crohn, κολίτιδα |
| Αντι-IL-17 | σεκουκινουμάμπη (Cosentyx), ιξεκιζουμάμπη (Taltz) | Ψωρίαση, ψωριασική αρθρίτιδα, σπονδυλαρθρίτιδα |
| Αντι-IL-12/23 | ουστεκινουμάμπη (Stelara) | Ψωρίαση, ψωριασική αρθρίτιδα, Crohn, ελκώδης κολίτιδα |
| Αντι-IL-23 | ρισανκιζουμάμπη (Skyrizi), γκουσελκουμάμπη (Tremfya) | Ψωρίαση, ψωριασική αρθρίτιδα, Crohn, ελκώδης κολίτιδα |
| Εντεροεκλεκτικοί | βεδολιζουμάμπη (Entyvio) | Ελκώδης κολίτιδα, Crohn — δρα μόνο στο έντερο, χωρίς αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων |
| Αντι-IL-6 | τοσιλιζουμάμπη (RoActemra), σαριλουμάμπη (Kevzara) | Ρευματοειδής αρθρίτιδα, αρτηρίτιδα |
| Β-λεμφοκύτταρα | ριτουξιμάμπη (MabThera) | Ρευματοειδής αρθρίτιδα, αγγειίτιδες |
| Άσθμα, αλλεργικά | ομαλιζουμάμπη (Xolair), δουπιλουμάμπη (Dupixent) | Σοβαρό άσθμα, ατοπική δερματίτιδα, κνίδωση |
Τα Οφέλη
- Ελέγχουν τη νόσο όταν τα κλασικά φάρμακα δεν επαρκούν, με δυνατότητα ύφεσης.
- Μειώνουν ή αποφεύγουν τη χρόνια κορτιζόνη.
- Προλαμβάνουν μόνιμη βλάβη και αναπηρία.
- Βελτιώνουν την ποιότητα ζωής.
Κίνδυνοι και Πώς Διαχειρίζονται
Πόσο συχνές είναι στην πράξη: σε βρετανικό μητρώο ρευματοειδούς αρθρίτιδας με 62.513 ασθενοέτη, οι σοβαρές λοιμώξεις ήταν περίπου 4 ανά 100 ασθενείς τον χρόνο — δηλαδή 96 στους 100 δεν εμφάνισαν καμία. Ανά παράγοντα: σερτολιζουμάμπη 2,7 · ριτουξιμάμπη 3,6 · ετανερσέπτη 4,2 · τοσιλιζουμάμπη 4,4 · αδαλιμουμάμπη 4,7 · ινφλιξιμάμπη 5,9 ανά 100 ασθενοέτη. Μετά την προσαρμογή για ηλικία και συννοσηρότητα, καμία κατηγορία δεν ξεχώρισε στατιστικά. Οι αριθμοί αφορούν ρευματοειδή αρθρίτιδα και δεν μεταφέρονται αυτούσιοι σε άλλες παθήσεις.
| Κίνδυνος | Πώς διαχειρίζεται |
|---|---|
| Λοιμώξεις (ο κύριος) | Επιλογή κατάλληλου παράγοντα, παρακολούθηση, προσοχή στα πρώτα σημεία |
| Αναζωπύρωση φυματίωσης ή ηπατίτιδας Β | Έλεγχος πριν την έναρξη (Mantoux ή IGRA, ηπατίτιδες). Πολύ χαμηλός στους μη αντι-TNF |
| Αντιδράσεις ένεσης ή έγχυσης | Τοπικές, παρακολουθούνται στον χώρο χορήγησης |
| Σήμα λεμφώματος (αντι-TNF) | Παρακολούθηση από τον ειδικό. Ο κίνδυνος αφορά κυρίως εφήβους και τον συνδυασμό με θειοπουρίνη |
| Καρκίνος δέρματος | Δερματολογικός έλεγχος πριν και κατά τη διάρκεια, ιδίως με ιστορικό PUVA |
| Απώλεια ανταπόκρισης με τον χρόνο | Προσαρμογή δόσης ή αλλαγή σε άλλον παράγοντα |
| Εμβόλια | Τα ζωντανά αποφεύγονται ή αναβάλλονται. Τα μη ζωντανά γίνονται κανονικά, ακόμη και κατά τη διάρκεια της αγωγής — και το ανασυνδυασμένο εμβόλιο έρπητα ζωστήρα συνιστάται ρητά. Ιδανικά ο εμβολιασμός ολοκληρώνεται πριν την έναρξη |
| Απομυελίνωση (αντι-TNF) | Σπάνια. Διακοπή και νευρολογική εκτίμηση σε νέα νευρολογικά συμπτώματα |
| Καρδιακή ανεπάρκεια (αντι-TNF) | Αντένδειξη σε μέτρια ή σοβαρή (NYHA III/IV). Προσοχή σε ήπια |
| Καντιντίαση (αντι-IL-17) | Συνήθως ήπια, στοματική ή δερματική. Αντιμετωπίζεται χωρίς διακοπή |
| Χοληστερόλη και ήπαρ (αντι-IL-6) | Τακτικός έλεγχος τρανσαμινασών και λιπιδίων |
Γίνονται Καλύτεροι με τα Χρόνια;
Ως τεχνολογία, σε μεγάλο βαθμό ναι. Οι νεότερες κατηγορίες (αντι-IL-17, αντι-IL-23) είναι πιο στοχευμένες. Το βασικό τους πλεονέκτημα δεν είναι λιγότερες λοιμώξεις γενικά, αλλά ότι δεν έχει παρατηρηθεί σήμα επανενεργοποίησης φυματίωσης, σε αντίθεση με τους αντι-TNF. Στην ψωρίαση δίνουν καθαρότερο δέρμα από τους περισσότερους παλαιότερους παράγοντες — με εξαίρεση την ινφλιξιμάμπη, που παραμένει στην κορυφή των μετα-αναλύσεων (Cochrane 2025).
Δεν ισχύει όμως για κάθε νόσο. Στη ρευματοειδή αρθρίτιδα οι κατηγορίες είναι συγκρίσιμες. Η καταλληλότερη επιλογή γίνεται εξατομικευμένα από τον ειδικό.
Καθώς η ιατρική έρευνα προχωρά, προστίθενται νέοι, πιο στοχευμένοι βιολογικοί παράγοντες. Σε συνδυασμό με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, που πλέον δίνουν έμφαση στη μεγιστοποίηση των βιολογικών και στον περιορισμό των στεροειδών, αυτό σημαίνει για πολλούς ασθενείς μικρότερη ανάγκη για μακροχρόνια κορτιζόνη, και άρα λιγότερες από τις γνωστές επιπλοκές της.
Ρωτήστε τον Γιατρό σας
- Ποιον βιολογικό προτείνετε για εμένα και γιατί;
- Έγινε ο έλεγχος για φυματίωση και ηπατίτιδες;
- Ποιος είναι ο κίνδυνος λοίμωξης με βάση το ιστορικό μου;
- Τι κάνουμε αν δεν αποδώσει ή χάσει τη δράση του;
- Ποια εμβόλια χρειάζομαι πριν ξεκινήσω;
- Πόσο συχνά θα γίνεται παρακολούθηση;
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι επικίνδυνα;
Έχουν κινδύνους, κυρίως λοιμώξεις, όπως κάθε ενεργό φάρμακο. Με τον έλεγχο πριν την έναρξη και την παρακολούθηση, οι κίνδυνοι είναι σε μεγάλο βαθμό διαχειρίσιμοι, και για σοβαρές παθήσεις το όφελος υπερτερεί.
Προκαλούν καρκίνο;
Η ανησυχία προέρχεται από ένα συζητούμενο σήμα λεμφώματος με τους αντι-TNF. Στα ευρωπαϊκά μητρώα η απόλυτη συχνότητα είναι κάτω από 1 περιστατικό ανά 1.000 ασθενείς τον χρόνο, και σε βρετανικό μητρώο ήταν χαμηλότερη στους ασθενείς υπό αντι-TNF (88 ανά 100.000) απ’ ό,τι σε όσους δεν έπαιρναν (154 ανά 100.000). Η προειδοποίηση των αρχών αφορά κυρίως εφήβους και τον συνδυασμό με θειοπουρίνη. Το ζήτημα παραμένει υπό διερεύνηση και επηρεάζεται εν μέρει από τη βαρύτητα της ίδιας της αυτοάνοσης νόσου, που από μόνη της σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο. Δεν φέρουν όλες οι κατηγορίες αυτό το σήμα. Συνιστάται τακτικός δερματολογικός έλεγχος, και για τους περισσότερους ασθενείς το όφελος του ελέγχου της νόσου υπερτερεί. Η αξιολόγηση γίνεται εξατομικευμένα με τον θεράποντα ειδικό.
Θα εξαρτηθώ από αυτά;
Ελέγχουν τη νόσο, δεν δημιουργούν εξάρτηση. Σε σταθερή ύφεση, ο ειδικός μπορεί να εξετάσει αραίωση ή διακοπή.
Αν χάσουν τη δράση τους;
Ο ειδικός προσαρμόζει τη δόση ή αλλάζει σε άλλον παράγοντα. Υπάρχουν σήμερα αρκετές κατηγορίες με διαφορετικούς στόχους.
Μπορώ να κάνω ομοιοπαθητική μαζί με τον βιολογικό;
Ναι. Λειτουργεί συμπληρωματικά και δεν παρεμβαίνει στη φαρμακευτική αγωγή, που συνεχίζεται κανονικά.
Τα ομοιοπαθητικά επηρεάζουν τη δράση του βιολογικού;
Τα ομοιοπαθητικά δεν παρεμβαίνουν στη λειτουργία του βιολογικού παράγοντα. Από την κλινική μου εμπειρία ισχύει το αντίστροφο σε μικρό βαθμό: ο βιολογικός μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει ελαφρά τη δράση του ομοιοπαθητικού φαρμάκου, γι’ αυτό και συνήθως χρησιμοποιώ λίγο υψηλότερες δυναμοποιήσεις.
Η ομοιοπαθητική μειώνει τις παρενέργειες του βιολογικού;
Από την κλινική μου εμπειρία, η συμπληρωματική ομοιοπαθητική μπορεί να βοηθήσει στη γενική εικόνα και σε ορισμένα συνοδά ενοχλήματα. Δεν αντικαθιστά όμως την παρακολούθηση ασφάλειας του βιολογικού, ούτε αποτελεί τεκμηριωμένο συμπέρασμα μελετών. Ο έλεγχος για λοιμώξεις και οι εξετάσεις συνεχίζονται κανονικά.
Πρέπει να πω στον γιατρό μου ότι κάνω ομοιοπαθητική;
Ναι, και είναι σημαντικό. Υπό βιολογικό παράγοντα ο ειδικός σας χρειάζεται πλήρη εικόνα για να ερμηνεύσει σωστά κάθε νέο σύμπτωμα — ιδίως τα πρώτα σημάδια λοίμωξης. Το ιατρείο επικοινωνεί ευχαρίστως μαζί του για να συντονιστείτε.
Είναι χημειοθεραπεία;
Όχι. Η χημειοθεραπεία σκοτώνει κύτταρα που πολλαπλασιάζονται γρήγορα, σε όλο το σώμα. Ο βιολογικός παράγοντας δεσμεύει ένα συγκεκριμένο μόριο του ανοσοποιητικού και αφήνει τα υπόλοιπα ανέπαφα. Γι’ αυτό και δεν προκαλεί τριχόπτωση ή ναυτία.
Μπορώ να πίνω αλκοόλ;
Ο βιολογικός παράγοντας από μόνος του δεν απαγορεύει το αλκοόλ. Ο περιορισμός αφορά συνήθως τη μεθοτρεξάτη, που συχνά συγχορηγείται, λόγω ήπατος. Ρωτήστε τον ειδικό σας ποιο από τα δύο παίρνετε.
Πρέπει να αλλάξω διατροφή;
Δεν υπάρχει ειδική δίαιτα για τους βιολογικούς. Ισχύουν οι γενικές συστάσεις ασφάλειας τροφίμων, επειδή το ανοσοποιητικό είναι λιγότερο δραστήριο: αποφυγή ωμού κρέατος, μη παστεριωμένων γαλακτοκομικών και ωμών αυγών.
Τους καλύπτει ο ΕΟΠΥΥ;
Ναι, με ιατρική γνωμάτευση και έγκριση. Χορηγούνται από φαρμακεία ΕΟΠΥΥ ή νοσοκομείου, ανάλογα με το σκεύασμα. Τη διαδικασία την ξεκινά ο θεράπων ειδικός.
Σκέφτεστε τη συμπληρωματική στήριξη κατά τη θεραπεία σας;
Μια συζήτηση με τον γιατρό μπορεί να διευκρινίσει πώς η κλασική ομοιοπαθητική μπορεί να συνοδεύσει τη συνολική σας εικόνα, χωρίς να παρεμβαίνει στην αγωγή σας.
📞 Καλέστε: 211 404 1431📍 Ιατρείο: Ευδόξου 2, Νέος Κόσμος, Αθήνα · Ραντεβού και online
Τηλεφωνικά: Δευτέρα-Σάββατο 10:00-22:00
Δείτε Επίσης
Πηγές
- British Society for Rheumatology 2025, οδηγία για την αξονική σπονδυλαρθρίτιδα. PMC12107049
- Biological Therapies vs Traditional Immunosuppressant in IBD, 2026 (αφηγηματική ανασκόπηση). PMC12971130
- TNF Inhibitors: state of knowledge (προειδοποιήσεις, λοιμώξεις, κακοήθειες). PMC4296073
- Serious infection rates across biologic classes, BSRBR-RA registry 2024 (62.513 ασθενοέτη). PMID 37225406
- TB Reactivation with Non-Anti-TNF Biologics (αμελητέος κίνδυνος). PMC5474286
- Immunogenicity and Loss of Effectiveness due to Anti-Drug Antibodies, 2024. PMC10967499
- Relative efficacy of IL-17 and IL-23 for plaque psoriasis (network meta-analysis). PMC6693782
- Interleukin Inhibitors, brands and generics (επισκόπηση). Drugs.com
- Ελληνική Εταιρεία Αντιρευματικού Αγώνα, Βιολογικοί Παράγοντες. arthritis.org.gr
- ACR Guideline Updates for RA/JIA: μεγιστοποίηση βιολογικών, περιορισμός στεροειδών (2026). AJMC
- Ισοδυναμία κορτικοστεροειδών (μεθυλπρεδνιζολόνη 4mg = πρεδνιζολόνη 5mg). ASHP Glucocorticoid Comparison. ASHP
- Γαληνός, Prezolon (πρεδνιζολόνη) και Medrol (μεθυλπρεδνιζολόνη). galinos.gr
